KTN ZG PTTK
 Strona główna 
 Mapa serwisu 
 Imprezy 
 Regulaminy 
 Dokumenty 
 Skład komisji 
 Linki 

 Pietrosul 

PTTK
 

W 60-lecie Komisji Turystyki Narciarskiej ZG PTTK
i 80-lecie Górskiej Odznaki Narciarskiej PTTK

Historia narciarstwa na terenach Polski
i odznak narciarskich PTTK

60 lat KTN ZG PTTK i 80 lat GON

Wędrowanie po górach zimą, gdy są one pokryte warstwą śniegu, wymaga najczęściej użycia nart. Historia używania środków pomocniczych do pokonywania terenów zaśnieżonych liczy sobie od 5 do 7 tysięcy lat. Z początku używano sprzętu, będącego protoplastą dzisiejszych rakiet śnieżnych. Na terenach polskich znane były one pod nazwą łazidła lub później karple. Później zaczęto posługiwać się środkami, umożliwiającymi przemieszczanie się z użyciem poślizgu. Ten sprzęt, bez wątpienia, był protoplastą współczesnych nart, które znalazły zastosowanie w myślistwie, komunikacji, działaniach wojskowych, dopiero później użyto ich do turystyki.

Na terenach polskich za pionierów użycia nart w kształcie zbliżonym do współczesnego uważa się Józefa Sznajdera, działającego w Karpatach Wschodnich oraz Stanisława Barabasza, który w roku 1888 skonstruował w Cieklinie k. Jasła pierwsze polskie narty, które jako dyrektor Szkoły Zawodowej Przemysłu Drzewnego w Zakopanem produkował już seryjnie i rozpowszechniał narciarstwo wśród młodzieży góralskiej. Pierwsze odnotowane w literaturze wycieczki narciarskie to: wyjście Tadeusza Smoluchowskiego na nartach na Bliźnicę w Świdowcu w 1891 roku, wyjście do Czarnego Stawu Gąsienicowego z Zakopanego przez Stanisława Barabasza i Jana Fiszera w 1894 roku oraz wędrówki narciarskie Mariana Małaczyńskiego z żoną w kierunku Chomiaka w Gorganach i na Howerlę w Czarnohorze w 1895 roku, które powtórzyli w następnym sezonie. W latach od 1904 do 1914 intensywnie działał narciarsko w Zakopanem i na terenie Tatr Mariusz Zaruski organizując szereg kursów, zawodów i wypraw turystycznych.

W 1906 roku powstała pierwsza organizacja narciarska na ziemiach polskich – Karpackie Towarzystwo Narciarzy we Lwowie z oddziałami w Przemyślu i w Krakowie. W 1907 roku z Zakopiańskiego Towarzystwa Łyżwistów założonego przez Stanisława Barabasza powstał Zakopiański Oddział Narciarzy Towarzystwa Tatrzańskiego. W 1910 roku krakowski oddział KTN przyjął nazwę Tatrzańskie Towarzystwo Narciarzy. Turystykę w „czystej” formie uprawiała Sekcja Narciarska Akademickiego Związku Sportowego w Krakowie. W 1919 roku Karpackie Towarzystwo Narciarzy, Sekcja Narciarska PTT (powstała z Zakopiańskiego Oddziału Narciarzy TT) oraz Sekcja Narciarska AZS zainicjowały powstanie Polskiego Związku Narciarskiego, do którego przystąpiły inne organizacje m.in. Beskiden Verein z Bielska. W latach międzywojennych narciarstwo zarówno zawodnicze, jak i turystyczne rozwijało się żywiołowo osiągając szereg sukcesów na miarę europejską i światową. Najbardziej znani ludzie z tego okresu to: Helena Marusarzówna, Stanisław Marusarz, Bronisław Czech, Józef Oppenheim. W okresie okupacji niemieckiej uprawianie narciarstwa przez Polaków było zabronione, a posiadany sprzęt został skonfiskowany.

W 1945 roku reaktywował się Polski Związek Narciarski, zajmujący się całokształtem narciarstwa w Polsce. W 1951 roku PZN został rozwiązany, sport narciarski został przeniesiony do Głównego Komitetu Kultury Fizycznej. Grupa działaczy PZN zajmujących się narciarstwem turystycznym zaczęła organizować turystykę narciarską w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym (powstałym z połączenia Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w 1950 roku), w którym w tym samym roku powołano do życia Komisję Turystyki Narciarskiej. Pierwszym przewodniczącym tej komisji został prof. Władysław Milata, który jako działacz PZN już w 1930 roku założył Towarzystwo Krzewienia Narciarstwa działające również na terenach wiejskich. Do jego celów należało między innymi: szkolenie, rozdawnictwo nart i organizowanie sekcji turystycznych.

Górska Odznaka Narciarska PTTK ma najdłuższą historię wśród odznak turystycznych w Polsce. Jest kontynuacją Odznaki Górskiej Polskiego Związku Narciarskiego, ustanowionej w 1932 roku. W Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym w rysunek odznaki zostały wprowadzone litery skrótu PTTK zamiast PZN. W roku 1936 PZN ustanowił Nizinną Odznakę Narciarską.

Począwszy od 1952 roku Komisja Turystyki Narciarskiej ZG PTTK organizowała Ogólnopolski Rajd Narciarski, a od 1956 roku są organizowane: Narciarski Rajd Tatrzański i Rajd Karkonoski (przez Oddział PTTK „Sudety Zachodnie” w Jeleniej Górze). Na nizinach od 1969 roku organizowany jest ogólnopolski rajd narciarski PTTK „Wędrówki Północy”. Rajdy i inne imprezy narciarskie są organizowane i prowadzone przez instruktorów turystyki narciarskiej PTTK oraz przodowników turystyki narciarskiej PTTK.

Górska Odznaka Narciarska, a także i inne – później wprowadzone – odznaki narciarskie PTTK dobrze rozpropagowały turystykę narciarską w górach i na nizinach. Dzięki zasadom zawartym w regulaminie odznak, w toku zdobywania ich kolejnych stopni, narciarze uprawiają turystykę w sposób zdrowy i racjonalny, korzystając z pomocy kadry programowej PTTK przodowników i instruktorów turystyki narciarskiej. Turysta, który zdobędzie komplet odznak narciarskich (górskich lub nizinnych) jest w tej dziedzinie ekspertem.

Obecnie narciarz-turysta ma do wyboru kilka rodzajów nart, butów i wiązań umożliwiających zarówno podchodzenie, jak i bezpieczny zjazd na nartach na całym obranym szlaku wycieczki. Na szczęście okres, w którym podchodzono pieszo niosąc narty na ramieniu, z powodów niemożności nabycia odpowiedniego sprzętu, mamy już za sobą.

Z chwilą zaprzestania organizacji popularnych obozów narciarskich w schroniskach górskich PTTK przez Komisję Turystyki Narciarskiej ZG znacznie spadła ilość zdobywanych odznak narciarskich PTTK. Obozy te były prowadzone przez przodowników turystyki narciarskiej PTTK, którzy zazwyczaj dbali o to, aby uczestnicy kończący pobyt na obozie zdobyli PON lub GON. Obecnie o zdobywanie odznak narciarskich PTTK dbają organizatorzy ogólnokrajowych lub lokalnych i środowiskowych rajdów narciarskich PTTK.

Wojciech Biedrzycki

»»» Regulamin Jubileuszowej Odznaki Komisji Turystyki Narciarskiej

^^^ do góry ««« powrót

Strona główna | Mapa | Imprezy | Regulaminy | Dokumenty | Skład KTN | Linki | Pietrosul